Nuôi dạy và học tập tại Nhật Bản 2026

30/01/2026

Khi tuổi thơ được thiết kế lại cho một kỷ nguyên mới

Năm 2026 không đi kèm một chuyến biến đột ngột, mà mở ra với một chuyển động tinh tế. Sau nhiều năm xã hội toàn cầu vận hành với tốc độ cao – nơi công nghệ, hiệu suất và sự tối ưu gần như trở thành chuẩn mực – Nhật Bản bắt đầu bước sang một nhịp điệu khác: chậm hơn, chọn lọc hơn và có chủ ý hơn.

Sự thay đổi này không đến từ những khẩu hiệu lớn hay những cải cách ồn ào. Nó hiện diện rõ ràng nhất trong những lựa chọn rất đời thường: cách cha mẹ chọn trường cho con, cách một lớp học được thiết kế, hay cách một đứa trẻ được phép lớn lên trong không gian của riêng mình.

Giáo dục và nuôi dạy trẻ năm 2026 vì thế không còn được nhìn như một “hệ thống đào tạo”, mà như một hành trình sống – nơi trẻ em được đặt vào trung tâm, không phải với áp lực phải trở thành ai đó trong tương lai, mà để được là chính mình một cách trọn vẹn ở hiện tại.

Với chúng ta, đây cũng là cơ hội để quan sát một góc nhìn rất khác về tuổi thơ – và mang về những suy ngẫm đáng giá cho hành trình nuôi dạy con của chính mình.

Giai đoạn sơ sinh: khởi đầu bằng sự an tâm, không phải thành tích

Trong những năm đầu đời của trẻ giờ đây điều mà bậc làm cha mẹ Nhật quan tâm nhất không còn là việc trẻ “phát triển nhanh hay chậm”, mà là liệu trẻ có đang ổn định và an toàn hay không – cả về thể chất lẫn cảm xúc.

Tại Tokyo, Kanagawa hay Aichi, các trung tâm chăm sóc sau sinh đang phát triển mạnh, dần trở thành một giai đoạn tự nhiên và quen thuộc trong hành trình làm cha mẹ. Các cơ sở như vậy cũng như các khu hậu sản kết hợp nghỉ dưỡng tại Hakone và Karuizawa không thu hút bằng tiện nghi xa xỉ, mà bằng cảm giác được nghỉ dưỡng chậm lại.

Tại những nơi này, dịch vụ xoay quanh những hoạt động rất căn bản: giấc ngủ cho mẹ và bé, chế độ dinh dưỡng nhẹ nhàng phù hợp hệ tiêu hoá non nớt, và đặc biệt là tư vấn tâm lý sau sinh – một chủ đề từng bị xem nhẹ trong nhiều năm.

Một nữ hộ sinh với hơn 30 năm kinh nghiệm tại Yokohama từng chia sẻ trên NHK:

“Trẻ em không cần nhiều kích thích trong năm đầu đời. Điều quan trọng nhất là cảm giác thế giới này đáng tin cậy.”

Tinh thần ấy cũng phản ánh rõ trong thị trường sản phẩm cho trẻ sơ sinh năm 2026: sữa công thức dễ tiêu, đồ dùng từ vật liệu tự nhiên, thiết kế tối giản, và các thiết bị theo dõi sức khỏe chỉ đóng vai trò hỗ trợ – chứ không thay thế sự hiện diện của cha mẹ.

Nếu đang mang thai hoặc có con nhỏ, bạn có thể trải nghiệm các khu nghỉ dưỡng hậu sản tại Hakone (khoảng 1,5 giờ từ Tokyo) hoặc Karuizawa (khoảng 1 giờ bằng shinkansen). Nhiều cơ sở có hỗ trợ khách quốc tế và phiên dịch. Chi phí dao động từ 30.000–80.000 JPY / đêm tuỳ gói dịch vụ.

Mầm non – mẫu giáo: học tập như một phần của đời sống

Khi trẻ bước vào giai đoạn mầm non và mẫu giáo, Nhật Bản tiếp tục cho thấy một xu hướng đặc thù: không vội vàng biến tuổi thơ thành một “dự án giáo dục”.

Những ngôi trường được phụ huynh quan tâm nhất không nhấn mạnh việc học chữ hay tính toán sớm, mà đặt trọng tâm vào môi trường sống. Các mô hình đang phát triển mạnh gồm mô hình Montessori được điều chỉnh theo bối cảnh Nhật tại các thành phố lớn; các trường mầm non rừng ở Nagano, Hokkaido, hay những cơ sở kết hợp nghệ thuật – thủ công tại Kyoto, Kamakura, nơi trẻ được tiếp xúc với văn hoá truyền thống từ rất sớm.

Lớp học bây giờ được thiết kế theo hướng mở, nhiều ánh sáng tự nhiên, sử dụng vật liệu gỗ và quan trọng là có nhiều không gian để trẻ tự do lựa chọn hoạt động. Thời gian biểu linh hoạt, cho phép trẻ chơi, nghỉ và sáng tạo theo nhịp riêng.

Một hiệu trưởng trường mầm non tư thục tại Setagaya từng chia sẻ trên Asahi Shimbun:

“Trẻ em không cần bị thúc đẩy để học. Khi môi trường đủ tốt, việc học sẽ tự diễn ra.”

Trong bối cảnh đó, công cụ số – nếu xuất hiện – chỉ đóng vai trò nền tảng, hỗ trợ giáo viên quan sát sự phát triển của trẻ, chứ không trở thành trung tâm của lớp học.

Một số trường mầm non rừng tại Nagano và Hokkaido tổ chức chương trình trải nghiệm cuối tuần cho gia đình. Tại Kyoto, khu Arashiyama có các workshop thủ công truyền thống như làm giấy washi, nhuộm vải, v.v. phù hợp với trẻ từ 4–10 tuổi.

Tiểu học 2026: từ “học để biết” sang “học để sống”

Ở bậc tiểu học, sự thay đổi không nằm nhiều ở nội dung chương trình mà ở cách tiếp cận việc học.

Nhiều trường công lập và tư thục đang thử nghiệm lớp học nhóm nhỏ, các dự án gắn với cộng đồng địa phương, và những giờ học ngoài khuôn khổ lớp học truyền thống. Giáo viên dần chuyển vai trò từ người truyền đạt kiến thức sang người hướng dẫn, giúp học sinh hình thành tư duy, khả năng diễn đạt và hợp tác.

Một số trường tại Tokyo và Fukuoka đã bắt đầu sử dụng công cụ hỗ trợ học tập thông minh để theo dõi tiến trình từng học sinh. Tuy nhiên, công nghệ vẫn chỉ là lớp nền thầm lặng – giúp giáo viên hiểu học sinh hơn, chứ không thay thế sự tương tác trực tiếp.

Ngay cả hệ thống trường lớp học thêm vốn gắn liền với áp lực thi cử cũng đang chuyển mình. Nhiều trung tâm tập trung vào đọc hiểu, tư duy logic và kỹ năng trình bày, thay vì luyện đề thuần tuý.

Du khách có thể đăng ký tham quan trường học qua các chương trình School Visit tại Tokyo.

Bảo tàng Khoa học Quốc gia ở Ueno cũng có khu triển lãm về lịch sử giáo dục Nhật Bản, mở cửa hằng ngày (trừ thứ Hai).

Gia đình hiện đại và hệ sinh thái nuôi dạy trẻ

Năm 2026 cũng chứng kiến sự hình thành rõ nét của một hệ sinh thái xoay quanh gia đình trẻ. Nuôi dạy con không còn là hành trình đơn lẻ, mà được nâng đỡ bởi cộng đồng và dịch vụ.

Tại các khu dân cư mới ở Tokyo, Osaka hay Yokohama, các không gian sinh hoạt chung cho trẻ, workshop kỹ năng làm cha mẹ và các lớp học cuối tuần cho cả gia đình ngày càng phổ biến. Quán cà phê kết hợp thư viện thiếu nhi, không gian thủ công cho phụ huynh xuất hiện nhiều hơn – phản ánh nhu cầu kết nối và chia sẻ.

Phụ huynh Nhật năm 2026 không tìm kiếm một “công thức hoàn hảo”. Họ tìm kiếm sự đồng hành vừa đủ – từ nhà trường, dịch vụ, cho đến cộng đồng xung quanh.

Daikanyama và Jiyugaoka (Tokyo) nổi tiếng với các quán cà phê thân thiện gia đình và hiệu sách thiếu nhi. Tsutaya Daikanyama có khu sách trẻ em rộng rãi. Tại Osaka, Nakanoshima Children’s Book Forest – thư viện tranh do kiến trúc sư Tadao Ando thiết kế – là điểm dừng chân lý tưởng cho gia đình có con nhỏ.

Một kỷ nguyên tuổi thơ được thiết kế nhẹ nhàng

Nhìn tổng thể, có thể thấy rõ định hướng của Nhật Bản khi bước vào năm 2026: không nuôi dạy trẻ bằng áp lực tương lai, mà bằng chất lượng của hiện tại.

Tuổi thơ được xem như một giai đoạn cần được bảo vệ và thiết kế cẩn trọng – giống như cách người Nhật tạo nên một ngôi nhà hay một khu vườn: không thừa thải, nhiều khoảng thở, và đủ yên để lớn lên.

Trong một thế giới ngày càng phức tạp, có lẽ chính lựa chọn ấy tạo nên sự sang trọng thật sự: không nằm ở việc đi nhanh hơn, mà ở khả năng đi đúng nhịp.

Và với du khách Việt Nam, một chuyến đi đến Nhật Bản vì thế không chỉ là khám phá điểm đến mới, mà còn là cơ hội để nhìn lại cách chúng ta đang nuôi dạy thế hệ tiếp theo.