“Năng lực nói” và “Năng lực lắng nghe” ~ Trước hết hãy lắng nghe con kể chuyện nhé ~

Có vẻ như sự quan tâm dành cho phương pháp giáo dục Nhật Bản ở Việt Nam đang gia tăng đáng kể, chẳng hạn như trường mầm non phát triển giáo dục trẻ em kiểu Nhật, hay các trung tâm dạy thêm tiếp thu chương trình học của Nhật,…

Tôi đang là giáo viên Quốc ngữ tại một trường trung học phổ thông tư thục vào buổi sáng, buổi chiều tôi về nhà làm bà mẹ của đứa con lớp 4 tiểu học, một tuần của tôi trôi qua như vậy đấy. Tôi càng ngày càng cảm nhận được rằng việc “lắng nghe lời người khác nói" quan trọng đến dường nào cho dù là ở trường hay ở nhà đi chăng nữa.

Có lẽ sẽ có độc giả cho rằng “Hả? Lắng nghe thì ai chẳng làm được? Thay vào đó nâng cao kỹ năng nói không phải tốt hơn sao?". Tuynhiên, “năng lực Quốc ngữ được kỳ vọng" mà Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản chỉ ra có thứ tự là “năng lực nghe, nói, đọc, viết", ưu tiên đầu vào (nghe, đọc) hơn là đầu ra (nói, viết).

Nếu bạn là một người có kinh nghiệm nuôi dạy con cái, chắc hẳn bạn cũng nhận ra rằng “trẻ con muốn ngay lập tức sử dụng từ ngữ học được từ việc nghe" đúng không nào? Trẻ con khi bắt đầu học ngôn ngữ thì ngay từ lúc đầu sẽ phát âm lặp đi lặp lại y nguyên từ ngữ của những người xung quanh mà không nghĩ gì về ý nghĩa của từ đó, dần dần về sau sẽ hiểu được ý nghĩa của từ đó thông qua các yếu tố như là dùng trong ngữ cảnh nào, biểu cảm của người nói, âm sắc của giọng nói… để rồi phát âm (phát ngôn) được từ ngữ đó. Vì thế, “năng lực nói sao cho truyền đạt được trạng thái, cảm xúc một cách chính xác đến người nghe bằng cách sử dụng nhiều từ ngữ khác nhau"được nuôi dưỡng từ thời kỳ bắt đầu nói ngôn ngữ.

Ngay cả học sinh trung học phổ thông cũng vậy, khi được yêu cầu giải thích trong giờ học đọc hiểu tiểu thuyết, có nhiều học sinh phát biểu rằng “Em cũng không biết nói làm sao cho đúng, nhưng em nghĩ nhân vật chính đang buồn" mà không thể diễn giải chi tiết rằng buồn “như thế nào". Thậm chí có học sinh chỉ trả lời vỏn vẹn là “buồn", nghĩ rằng như vậy là đủ rồi. Ngay trong gia đình cũng vậy, khi tôi hỏi “Ngày hôm nay của con thế nào?", thì bé trả lời rằng “Dạ vui", cũng chẳng biết là vui “như thế nào".

Có than thở đi chăng nữa cũng chẳng thay đổi được gì, nên thôi tôi giới thiệu một phần hành động của tôi nhé.

Ở trường, tôi viết lên bảng đen và giải thích các từ đồng nghĩa hoặc một cách nói khác giống với keyword trong giờ học, và tôi bắt học sinh phải viết vào tập để gia tăng vốn từ. Nếu giải thích bằng miệng những thành ngữ khó đối với học sinh, thì tôi sẽ chuyển thành từ ngữ giới trẻ hay dùng trong đời sống hàng ngày, như là: “Câu này giống với câu … mà học sinh cấp 3 hay dùng đấy", tôi cứ dạy cho học trò sát với tiêu chí “từ khó = từ đời thường". Hơn nữa, ở nhà tôi sẽ hỏi càng ngày càng sâu làm sao cho con không cảm thấy khó chịu, chẳng hạn như: “Con làm gì mà vui thế?", “Vui thế nào?", “Tại sao lại vui?", và nếu con trả lời chi tiết rằng “Con chơi bóng vào giờ giải lao với bạn X, vui lắm ạ!" thì tôi sẽ hưởng ứng niềm vui cùng với con: “Chà, có vẻ vui ghê nhỉ! Thật là tốt quá! Mẹ hiểu rồi." để cho con biết rằng mình rất quan tâm đến cảm xúc của con.

Ở trường mầm non hay trung tâm dạy thêm kiểu Nhật ở Việt Nam mà tôi có đề cập ở đầu bài cũng vậy, họ sẽ đề cao tầm quan trọng của việc nuôi dưỡng “năng lực lắng nghe" – nền tảng của việc giao tiếp. Bậc làm cha mẹ chúng ta hãy cùng nhau tiên phong, sẵn sàng lắng nghe câu chuyện của con cái với tình thương yêu vô tận, và cho con biết “tầm quan trọng của việc lắng nghe" nhé.

Giáo dục, nuôi dạy trẻGiáo dục, Trẻ em

Posted by hanabusa

hanabusa

Hiện là giảng viên khoa Quốc ngữ, công tác tại một trường trung học phổ thông tư thục ở Nhật Bản được 12 năm. Sinh con ở độ tuổi 35, tác giả tập trung vào việc nuôi dạy con trai 9 tuổi của mình.