Home Giáo dục, nuôi dạy trẻ Sự khác biệt giữa “nổi giận” (怒る) và “khiển trách” (叱る)

Sự khác biệt giữa “nổi giận” (怒る) và “khiển trách” (叱る)

0
Sự khác biệt giữa “nổi giận” (怒る) và “khiển trách” (叱る)

Buổi sáng mãi không chịu dậy. Gần đến giờ ra khỏi nhà nhưng vẫn ung dung ăn sáng. Làm đổ đồ uống ra bàn. Mặc quần áo chậm chạp v.v… Từ sáng sớm mà các bà mẹ Nhật đã cảm thấy bực bội “Tại sao ngày nào cũng phải sốt ruột vì những chuyện như thế nhỉ?” Và tôi cũng đã từng là một trong số các bà mẹ ấy.

Khi nhìn lại mọi việc với tâm trạng điềm tĩnh như bây giờ, tôi tự hỏi bản thân tại sao lại có thể giận dữ đến như vậy, vốn dĩ có thể bình tĩnh suy nghĩ nhưng tại sao ngay lúc con có những hành động và lời nói không hay thì, như một phản xạ, mình lại lập tức nổi giận và quát mắng?

Trong tiếng Nhật, có một từ khá giống với từ “nổi giận” (怒る, đọc là Okoru), chính là từ “khiển trách” (叱る, đọc là Shikaru). Cả hai từ đều là động từ dùng khi đối phương làm điều gì đó không hay và mình muốn truyền đạt tới họ thông điệp rằng “Không, làm ơn đừng làm nữa”. Tuy nhiên, nếu xét về mặt ý nghĩa một cách chặt chẽ thì giữa hai từ có sự khác biệt rõ ràng.

Như đã đề cập ở phần đầu khi nói về các bà mẹ, việc biểu hiện cảm xúc của bản thân ra bên ngoài chính là “nổi giận” (怒る). Đây là hành động bày tỏ cảm xúc tiêu cực ra ngoài khi bản thân cảm thấy không thể chịu đựng nổi những bất mãn, khó chịu trong lòng. Trong khi đó, “khiển trách” (叱る) là hành động chỉ ra một cách dứt khoát điểm không tốt trong lời nói và hành động của cấp dưới hay người nhỏ tuổi hơn.

Vậy thì, sau khi “nổi giận” và “khiển trách”, mọi chuyện tiếp theo sẽ như thế nào? Tiếp tục với ví dụ ở đầu bài, giả sử con bạn làm đổ đồ uống. Trong trường hợp “nổi giận” (怒る), các bà mẹ thường hay thốt ra những câu như “Làm đổ là không được đâu!”, “Lại làm đổ nữa rồi! Con lúc nào cũng làm đổ cả!”. Lúc này, các con bạn sẽ tiếp nhận những câu nói kiểu này như thế nào? Phải chăng chúng sẽ nghĩ rằng “Mình không ngoan, mình làm mẹ giận rồi”, “Mình không ngoan, lúc nào cũng làm đổ cả”, hoặc “Mẹ lúc nào cũng nổi giận cả”.

Còn trong trường hợp “khiển trách” (叱る), câu chuyện sẽ diễn tiến như sau. Người mẹ sẽ nói rằng “Con làm đổ nước khiến bộ đồ ngủ của con và cái bàn đều bị ướt rồi kìa, mẹ cảm thấy không vui”, “Để sữa ở gần mép bàn sẽ dễ bị đổ, nên con để sữa vào giữa bàn nhé!”. Lúc này có thể trẻ sẽ nghĩ “Mình không thích áo quần và xung quanh mình bị ướt, làm đổ sữa là việc không tốt”, hay “Thì ra là có cách để không bị đổ sữa (nếu chịu khó một chút thì sẽ tránh được rắc rối)” v.v…

Đọc đến đây, có lẽ mọi người đã hiểu rồi nhỉ? “Khiển trách” (叱る) xuất phát từ việc các bậc phụ huynh thầm mong rằng “Con mình sẽ tốt hơn”, “Con mình sẽ không phải gặp rắc rối”.

Trong mắt chúng ta, con cái mình vô cùng đáng yêu, và như một phần của tình yêu thương, chúng ta luôn mong con mình sẽ không làm những việc không tốt, hay sẽ không nói những lời không hay, và khi ấy, việc “khiển trách” sẽ có tác dụng hơn việc “nổi giận”. Mặc dù vậy, nhưng cha mẹ cũng là con người, cũng có cảm xúc của mình, khi con cái cư xử không hay thì việc nổi giận là chuyện hoàn toàn bình thường. Những lúc ấy, để hạn chế việc quá nóng giận mà quát tháo con cái, chúng ta nên luyện tập “cách khiển trách (cách chỉnh lại hành vi và lời nói không hay của con trẻ)” với một tâm thế bình tĩnh như thường ngày.

Cách khiển trách gồm có 3 nguyên tắc:

  1. Chỉ la rầy về những hành động/lời nói ở thời điểm hiện tại (Ví dụ: “Không được làm đổ đồ uống đâu đấy”, chú ý: nếu bạn nói “Hôm trước con cũng làm đổ kìa” cũng đồng nghĩa với việc bạn đang đào bới lại thất bại trong quá khứ của trẻ)
  2. Chỉ la rầy một chuyện (Ví dụ: “Không được làm đổ sữa đâu đấy”, chú ý: đừng nên để ý đến nhiều hành vi không tốt của trẻ cùng một lúc, như chuyện trẻ chống tay lên bàn lúc ăn, chuyện trẻ kén ăn,…)
  3. Chỉ la rầy về hành động (Ví dụ: “Làm đổ sữa là không tốt đâu con”, chú ý: đừng phủ nhận nhân cách của trẻ bằng những câu nói kiểu như “Con làm đổ sữa rồi, con hư quá”)

Lý thuyết là vậy nhưng khi thực hiện đôi khi bạn sẽ cảm thấy hơi khó. Nhưng các bậc cha mẹ ơi, hãy chỉ bảo, dẫn dắt con để trong tương lai chúng có thể trở thành “người mà ai cũng yêu mến” nhé!